https://www.bese.ir/ فصلنامه علوم و مهندسی زلزله fa daily 1 Sat, 21 Mar 2026 00:00:00 +0330 Sat, 21 Mar 2026 00:00:00 +0330 https://www.bese.ir/article_727808.html سازه‌های بنایی به علت سادگی ساخت و هزینه کم همواره در سراسر جهان مورد استفاده بوده است. در سال‌های اخیر خسارت‌های ناشی از زلزله‌ منجر به آسیب‌های شدید به این سازه‌ها شده است؛ لذا بررسی رفتار آنها جهت شناسایی و بهبود عملکرد آنها در برابر زلزله حائز اهمیت می­باشد. هدف از این مقاله ارزیابی رفتار لرزه‌ای دیوارهای بنایی 20 سانتی‌متری با دو نوع آجرچینی راسته و بلوکی در حالت بدون تقویت و تقویت‌شده با ورق‌هایCFRP در برابر نیروی زلزله می­باشد که هر دو دیوار با روش ضربدری تقویت شدند. همچنین دیوار راسته به روش ترکیب نوارهای ضربدری و افقی نیز تقویت ‌شده است. به‌منظور مد‌ل‌سازی دیوارهای مورد بررسی از روش ریزمد‌ل‌سازی ساده شده به روش اجزای محدود استفاده‌ شده و صحت‌سنجی آن با نمونه‌های آزمایشگاهی انجام شد و به کمک منحنی‌ هیسترزیس دیوارها به بررسی پارامترهای لرزه‌ای آنها پرداخته شد. در دیوارهای آجرچینی شده به روش راسته، پارامترهای ضریب شکل‌پذیری، ظرفیت باربری و انرژی تلف‌شده بیشتر و افت مقاومت آن نیز کمتر از آجرچینی بلوکی بوده است. در حالت تقویت‌شده به روش ضربدری دیوار با آجرچینی بلوکی شکل‌پذیری، سختی مؤثر، ظرفیت باربری، انرژی تلف شده و میزان افت مقاومت بیشتری نسبت به دیوار با آجرچینی راسته داشته است. به‌طورکلی میزان تأثیر ورق‌های تقویت بر روی پارامترهای لرزه‌ای دیوار راسته بیشتر از دیوار بلوکی بوده است. همچنین روش تقویت ترکیبی نسبت به روش ضربدری مزیت چشمگیری را در بهبود ضریب شکل‌پذیری و جلوگیری از افت مقاومت زیرسازه از خود نشان نداده ‌است. https://www.bese.ir/article_720481.html در سال‌های اخیر، ارزیابی آسیب‌پذیری لرزه‌ای ساختمان‌های موجود به دلیل مشاهده خسارات قابل‌توجه در سازه‌های نوساز که مطابق آیین‌نامه‌های لرزه‌ای جدید طراحی شده‌اند، اهمیت بیشتری یافته است. این وضعیت ضرورت بررسی عملکرد لرزه‌ای ساختمان‌هایی را که بر اساس ویرایش‌های قدیمی‌تر استاندارد ۲۸۰۰ احداث شده‌اند، برجسته می‌کند. با توجه به اینکه تعداد زیادی از مدارس کشور در دوره‌های زمانی مختلف و با سطح ضوابط متفاوت ساخته شده‌اند، شناخت رفتار لرزه‌ای این سازه‌ها برای مدیریت ریسک و برنامه‌ریزی بهسازی ضروری است. هدف این پژوهش، ارائه منحنی‌های شکنندگی لرزه‌ای برای ساختمان‌های مدارس استان اصفهان است که بر اساس ویرایش‌های گوناگون استاندارد ۲۸۰۰ طراحی شده و در مناطق با خطر لرزه‌خیزی و تعداد طبقات مختلف قرار دارند. ساختمان‌های مورد مطالعه شامل قاب‌های خمشی بتن‌آرمه بوده و بر اساس ارتفاع، ویرایش آیین‌نامه، سطح خطر و نوع زمین در ۱۴ گروه طبقه‌بندی شده‌اند. برای ارزیابی عملکرد لرزه‌ای سازه‌ها، تحلیل‌های دینامیکی افزاینده(IDA) بر روی مدل‌های دو بعدی در OpenSees انجام شد. مجموعه‌ داده شامل ۲۲ شتاب‌نگاشت دور از گسل و ۱۲ شتاب‌نگاشت نزدیک گسل بوده و شتاب طیفی در پریود اصلی سازه با میرایی ۵ درصد به‌عنوان معیار شدت و بیشینه دریفت نسبی طبقات به‌عنوان شاخص خرابی در نظر گرفته شد. نتایج نشان داد با افزایش ارتفاع، احتمال وقوع خرابی در سازه‌ها بیشتر می‌شود. همچنین احتمال فرورفتن در حالت‌های خرابی در مناطق با خطر متوسط، بیشتر از مناطق با خطر زیاد است که این امر به الزامات سخت‌گیرانه‌تر طراحی در مناطق پرخطر نسبت داده می‌شود. https://www.bese.ir/article_731717.html در این پژوهش سیستم جداساز لرزه­ای جدیدی با تکیه بر رفتار پاندولی معرفی و پیشنهاد شده است. این سیستم از میله­هایی به شکل هندسی خرک تشکیل شده است که محل اعمال بار بر آنها در بخش زیرین خرک با بخش نشیمن غلتان در قسمت فوقانی خرک فاصله قابل توجهی دارد. این فاصله که در واقع طول پاندول می‌باشد باعث می‌گردد که پریود طبیعی ساختمان جداسازی شده به‌راحتی قابل افزایش به مقادیری بیش از 2 ثانیه بشود و در نتیجه شتاب ورودی به ساختمان به‌صورت قابل ملاحظه‌ای کاهش یابد. جهت بررسی عملکرد سیستم پیشنهادی در جداسازی لرزه­ای سازه­ها ابتدا معادلات حرکت جسم صلب جداسازی شده با استفاده از جداساز پیشنهادی برحسب زاویۀ دوران پاندول استخراج شد. ازآنجاکه رفتار سیستم غیرخطی هندسی می­باشد، با استفاده از معادله لاگرانژ و استخراج انرژی پتانسیل و جنبشی سیستم و همچنین تغییرات کار ناپایستار انجام شده معادله دیفرانسیل جسم صلب و سازه یک‌درجه‌آزاد جداسازی شده با سیستم جداساز پیشنهادی استخراج گردید. با استفاده از روش رانگ کوتا و کدنویسی در نرم‌افزار MATLAB پاسخ سیستم تحت رکوردهای مختلف در دو حالت جداسازی شده و جداسازی نشده استخراج و نتایج با یکدیگر مقایسه شد. سازه­های مورد بررسی در این پژوهش سیستم جرم متمرکز روی جداساز و قاب یک طبقه رو جداساز بودند که تحت رکوردهای با فرکانس بالا، متوسط و پایین تحریک شدند. نتایج بررسی­ها نشان داد که به‌کارگیری این سیستم جداساز در تمامی رکوردهای فرکانس بالا، متوسط و پایین به‌طور متوسط باعث 70 درصد کاهش در مقادیر بیشینۀ شتاب مطلق، برش پایه و دریفت طبقات شده است و همچنین جابه‌جایی در تراز جداساز به‌طور متوسط 40 سانتی‌متر بوده است و با افزایش طول پاندول از 2 به 52 یا 3 متر شتاب مطلق سیستم جداسازی شده بیشتر کاهش می­یابد.. https://www.bese.ir/article_718474.html هدف از پژوهش حاضر، ارزیابی سطح آسیب­ پذیری محله شهید بهشتی شهر چهاردانگه در برابر زلزله احتمالی می ­باشد. مورد مطالعاتی این پژوهش، محله شهید بهشتی شهر چهاردانگه واقع در استان تهران است. روش پژوهش به­ کار گرفته شده، توصیفی- تحلیلی، با رویکرد ترکیبی و از نوع پیمایشی می­ باشد. در این مطالعه ابتدا از طریق مرور متون و منابع تخصصی، بازدید، مشاهده و برداشت های میدانی، پرسش­نامه و مصاحبه، داده­ های مورد نیاز گردآوری می­ شوند. سپس اطلاعات موجود، طبقه­ بندی شده و با استفاده از داده ­ها و تحلیل ­های به‌دست‌آمده، جدول سوات SWOT از منظر نظام­ های مختلف شهری تدوین می ­شود. سپس، نمودارهای مربوطه و ماتریس سوات ترسیم و تحلیل شده و استراتژی نهایی از آن استخراج می­ شود. بر اساس بررسی ­های انجام شده در محله شهید بهشتی، 8 مورد قوت، 14 مورد ضعف، 8 مورد فرصت و 11 مورد تهدید شناسایی شد. پس از ترسیم نمودار محور مختصات، استراتژی رشد 64 امتیاز، استراتژی رویارویی 88 امتیاز، استراتژی بازنگری 112 امتیاز و استراتژی دفاعی 154 امتیاز کسب کردند. آسیب­ پذیرى بافت‌ شهری در محله، اگرچه ناشى از مقاومت کم و ناپایدارى ابنیه است، ولى نفوذناپذیرى این بافت­ ها عمدتاً به‌دلیل دسترسى نامناسب سواره و فشردگى بافت است که ناشى از ریزدانگى و کثرت قطعات کوچک می‌باشد. در نهایت، استراتژی دفاعی به‌عنوان استراتژی برگزیده انتخاب شده و سیاست ­ها و برنامه­ ها تنظیم و راهکارهایی جهت کاهش آسیب‌پذیری محله شهید بهشتی شهر چهاردانگه در برابر زلزله احتمالی ارائه می­ شود. تهیه نقشه ­های شناسایی محله، مناطق امن و آسیب­ پذیر محله و مسیرها و نقاط مناسب تخلیه اضطراری از جمله یافته‌های این مطالعه می‌باشد. https://www.bese.ir/article_735189.html کاربرد هوش مصنوعی و تحلیل شبکه‌های عصبی مصنوعی به‌عنوان ابزارهای نوین در ارزیابی ویژگی‌های خاک، نقش مهمی در کارهای مهندسی و بویژه در پیش‌بینی مخاطرات ژئوتکنیک لرزه ای می‌توانند ایفا کنند. روانگرایی یکی از موضوعات مهم است که می‌تواند در حین وقوع زلزله در لایه‌های خاکی دانه‌ای اشباع غیر متراکم بوقوع بپیوندد. با توجه به اینکه وقوع این پدیده می‌تواند آسیب‌های جدی به ساخت و سازهای سطحی و زیر سطحی وارد نماید. ارزیابی پتانسیل وقوع آن در لایه‌های خاکی بسیار حائز اهمیت است. جهت برآورد خطر روانگرایی در لایه های خاکی روش های مختلف آزمایشگاهی، صحرایی و عددی موجود می باشد. در این تحقیق، خطر وقوع روانگرایی در امتداد خط 2 متروی تبریز با استفاده از تحلیل شبکه عصبی مورد مطالعه قرار گرفته است. بدین منظور، ابتدا، از دو روش تجربی (برمبنای نتایج آزمون‌های مقاومت نفوذ استاندارد و اندازه سرعت موج برشی) و سپس، روش تحلیل شبکه عصبی جهت ارزیابی پتانسیل روانگرایی لایه‌های خاکی بکار گرفته شده است. نتایج بدست آمده بیان کننده هماهنگی مناسب بین دو روش در ارزیابی پتانسیل روانگرایی در محدوده مورد مطالعه بوده و همراه با کاربرد تحلیل شبکه عصبی می‌توانند با تحلیل دقیق ویژگی‌های فیزیکی و مکانیکی لایه‌های خاکی، به عنوان ابزاری مؤثر در کاهش ریسک‌های ژئوتکنیکی و افزایش ایمنی در پروژه‌های عمرانی به‌کار روند. https://www.bese.ir/article_735188.html هدف از‌ این تحقیق، ارزیابی هزینه چرخه عمر قاب‌های فولادی با مهاربند کمانش‌تاب طراحی شده در چهارچوب نگرش طراحی مبتنی بر عملکرد می‌باشد. تاثیر زلزله بر طراحی یک سازه با هدف کاهش وزن سازه و کاهش هزینه ساخت اولیه سازه، در نظر گرفته می‌شود، که ممکن است باعث کاهش هزینه ساخت شود ولی در رابطه با هزینه‌هایی آن در طول مدت بهره‌برداری، نمی‌توان برآوردی داشت. در صنعت ساخت و ساز، تصمیم‌گیری‌ها برای انتخاب سیستم‌های سازه‌‌ای در مناطق لرزه‌خیز نیازمند در نظر گرفتن هزینه‌های خسارات وارده در زلزله و برخی اثرات دیگر حاصل از آن در طول عمر مفید سازه می‌باشد. تحلیل هزینه چرخه عمر می‌تواند یک ابزار مهم برای طراحی سازه‌ها مورد استفاده قرار گیرد که در آن می‌توان هزینه اولیه ساخت و هزینه‌های چرخه عمر سازه را کنترل نمود. در گام اول این تحقیق ، دو قاب سه دهانه، سه قاب چهار دهانه و سه قاب پنج دهانه ده طبقه با مهاربند کمانش‌تاب، در چهارچوب مبتنی بر عملکرد، طراحی شده‌اند. در این فاز، از نرم‌افزار OpenSees، جهت انجام مدلسازی و تحلیل‌های غیرخطی، و از نرم‌افزار متلب جهت پیاده‌سازی مسئله طراحی بر اساس عملکرد استفاده شده است. در گام دوم به بررسی هزینه‌ی چرخه عمر قابهای حاصل از طراحی، با استفاده از رابطه ون و کانگ پرداخته شده است. با توجه به نتایج، مشاهده گردید، که در نظرگیری مهاربند کمانش‌تاب در قابهای با یک دهانه مهاربندی کاهش 30، درصدی نسبت قاب هایی با دو و سه دهانه مهاربندی را دارد. https://www.bese.ir/article_251848.html اثرات عوارض توپوگرافی بر بزرگنمایی امواج زلزله از دیرباز مورد توجه محققین مختلف قرار گرفته، اما چگونگی برآورد آن و مقدار بزرگنمایی در اثر هندسه این عارضه­ها همچنان محل ابهام است. در تحقیق حاضر سعی شده است که با استفاده از روش­های تجربی به مطالعه رفتار لرزه­ای عوارض توپوگرافی بپردازیم. بدین منظور سه ساختگاه تپه­ای انتخاب و بر روی آنها شبکه موقت لرزه­نگاری برای ثبت میکروترمورها و جنبش خفیف زمین نصب شده است. ساختگاه­های منتخب به لحاظ زمین­شناسی همگن و شامل ساختارهای سنگی بوده تا بتوان از اثرات ناشی از لایه­های سست سطحی خاک صرفنظر کرد و اثرات مشاهده شده را صرفا به اثر توپوگرافی نسبت داد. برای ساختگاه­های ابزارگذاری شده کوتاه­مدت که در آنها صرفا میکروترمور ثبت شده است، تحلیل­ها با استفاده از روش نسبت طیفی افقی به قائم انجام گردیده است. همچنین علاوه بر این تحلیل­ها، شدت طیفی نیز برای منحنی­های نسبت طیفی افقی به قائم نیز محاسبه گردیده است. در ساختگاه­هایی که امکان ثبت جنبش خفیف زمین مهیا شده بود، پس از انتخاب نگاشت­های با کیفیت، با استفاده از دسته­بندی­های مختلف تحلیل­های گوناگونی انجام شده و بر اساس آن اثر پارامترهای گوناگون از جمله آزیموت لرزه­ای، جهت مولفه­ها و ... مورد مطالعه قرار گرفته است. نتایج حاصل از این مطالعات نشان می­دهد ساختگاه­هایی که بر روی آن­ها صرفا امواج میکروترمور ثبت شده است با استفاده از روش­های رایج امکان استخراج منحنی­های بزرگنمایی مناسبی را به ما نمی­دهد که می­تواند به دلیل وجود نوفه­های مزاحم صنعتی و یا اثرات خاک سطحی و ... باشد. اما ساختگاهی که در آن امکان ثبت جنبش خفیف زمین وجود داشت بزرگنمایی عارضه حدود 10 و فرکانس غالب آن حدود 5/3 هرتز برآورد گردید. از نتایج قابل توجه تابع جهت بودن بزرگنمایی عارضه بوده که برای امواج عمود بر محور طولی مقدار بزرگنمایی تا حدود 50 درصد افزایش را نشان می­دهد. https://www.bese.ir/article_700918.html در چند دهه اخیر، هدایت آسیب در ساختمان­ها و توسعه سیستم­های مقاوم در برابر زلزله که از بروز آسیب بر روی اعضای اصلی سازه جلوگیری می­کنند مورد توجه زیادی قرار گرفته است. استفاده از ساختمان­هایی که در پای ستون­های طبقه همکف دارای حرکت گهواره­ای هستند و به ابزارهای جاذب انرژی مجهز می­باشند، میتواند در برآوردن این هدف موثر باشد. سازه­های ساختمانی کوتاه برخلاف ساختمان­های بلند، تمایلی به انجام حرکت گهواره­ای در هنگام زلزله ندارند. یک روش به منظور ایجاد حرکت گهواره­ای در ساختمان­های کوتاه، ایجاد اسکلت قارچی شکل در پایین­ترین تراز ساختمان با کاهش تعداد دهانه­های ساختمان می­باشد که در پای ستون­های اولین تراز ساختمان ابزارهای جاذب انرژی متشکل از ورق­های تسلیم ­شونده قرار دارند. در این مطالعه اثر جاذب­های انرژی متشکل از ورق­های تسلیم­شونده بر عملکرد ساختمان­های کوتاه مرتبه 3 تا 7 طبقه با تعداد دهانه­ی 5 عدد در هر راستا و طول دهانه­ی 5 متر و با حرکت گهواره­ای در مقایسه با ساختمان­های متداول تحت شتاب­­نگاشت­های حوزه نزدیک در نرم­افزار sap2000 مورد بررسی قرار گرفته است. به منظور در نظر گرفتن سختی مناسب برای ابزارهای جاذب انرژی در نرم­افزار sap2000، یک سری تحلیل­های اجزای محدود در نرم­افزار Abaqus بر روی مدل­های مختلفی از این ابزارها انجام پذیرفت و در انتها نمودارهایی بر اساس ابعاد متفاوت ورق­های تسلیم شونده و سختی ابزارهای جاذب انرژی ارائه گردید. در پایان خروجی­های مورد نظر در نرم افزار sap2000 شامل شتاب بیشینه­ی بام، برش پایه و دریف طبقات مورد مقایسه قرار گرفت و عملکرد مطلوب حرکت گهواره­ای نشان داده شده است. https://www.bese.ir/article_725152.html اثر توپوگرافی بر پاسخ لرزه‌ای، مساله‌ای چالش برانگیز در ژئوتکنیک لرزه‌ای است که پیچیدگی آن با وجود لایه‌های مختلف در تپه و زاویه‌ها و مشخصات متفاوت لایه‌بندی نسبت به یکدیگر افزایش می‌یابد. این پژوهش به بررسی عددی تأثیر توپوگرافی بر پاسخ لرزه‌ای تپه‌ای دولایه با مشخصات، ضخامت و زاویهی لایه‌بندی متغیر می‌پردازد. تاکنون، تأثیر توامان این پارامترها در تپه‌های غیرهمگن کمتر مورد توجه قرار گرفته است. با استفاده از روش تفاضل محدود، مدل‌های عددی متعددی از تپه با دولایه با مشخصات مختلف ایجاد و تحلیل شدند. ضخامت هر لایه، زاویهی لایه‌بندی و موقعیت لایهی سست به عنوان پارامترهای اصلی در نظر گرفته شده و اثر آن‌ها بر بزرگنمایی سه مولفه‌ی شتاب، سرعت و جابجایی بررسی گردید. نتایج نشان می‌دهد که تغییرات در مشخصات مصالح لایه‌ها (به ویژه سست‌تر شدن لایهی بالایی) تأثیر بسیار قابل توجهی بر بزرگنمایی دارد، به مراتب بیشتر از آن چه از تغییر در ضخامت یا زاویهی لایه‌بندی حاصل گردید. کمترین تغییر در مولفه‌های پاسخ به هنگام نصف شدن ضخامت لایه‌ی بالایی مشاهده شد. در مقایسه با اثر مشخصات خاک در شرایط متناظر، اثر ضخامت باعث گردید تا کوچکنمایی با اختلاف 1/0 فاصله‌ی بی‌بعد از راس تپه کوچکنمایی در فاصله‌ی نزدیک‌تری رخ دهد. در فاصله‌ی پنجه‌ی تپه تا نزدیکی مرز دو لایه روی میانه‌ی یال تپه کوچکنمایی افزایش و در نیمه‌ی بالایی تپه بزرگنمایی افزایش می‌یابد و در ضخامت بسیار کمتری از لایه‌بندی، بزرگنمایی مولفه‌ی جابه‌جایی در بالای تپه کمی کاهش می‌یابد. https://www.bese.ir/article_728295.html استفاده از میلگردهای آجدار در سازه‌های بتنی به منظور جبران ضعف بتن در کشش، امری اجتناب ناپذیر می‌باشد. با توجه به اینکه طول میلگردهای موجود در بازار در حدود 12 متر است، زمانیکه طول المان سازه‌ای در نظر گرفته شده در طراحی از این مقدار بیشتر در نظر گرفته شود، نیاز است از وصله کردن میلگردها استفاده شود. یکی از مرسوم‌ترین روش وصله میلگرد‌ها استفاده از وصله پوششی است؛ که در این روش طول مشخصی از میلگرد مطابق با ضوابط آیین نامه‌ای روی هم قرار داده شده و توسط سیم آرماتور بندی به یکدیگر بسته می‌شوند. یکی از روش‌هایی که در سال‌های اخیر به منظور بهبود کیفیت و کاهش قیمت وصله میلگردها مورد توجه طراحان و سازندگان قرار گرفته، استفاده از وصله‌های مکانیکی بوده است. از جمله استانداردهایی که به صورت تخصصی به ارزیابی عملکرد وصله‌های مکانیکی پرداخته، استانداردهایی ISO 15835 و ASTM A1034 می‌باشد. در این مقاله ابتدا به بررسی و مقایسه استانداردهای بین المللی و مبحث نهم مقررات ملی ساختمان در زمینه وصله‌های مکانیکی، با تمرکز بر دو استاندارد مذکور، پرداخته شده است. در ادامه نیز به ارزیابی مطالعات آزمایشگاهی انجام شده در این زمینه پرداخته و نتایج آنها با حدود تعیین شده توسط استانداردهای بین المللی مقایسه شده است. https://www.bese.ir/article_728510.html مطالعات انجام شده بر روی دیوار برشی فولادی نشان دهنده سختی و مقاومت برشی بالا و شکل پذیری و جذب انرژی قابل توجه این سیستم بار‌بر جانبی بوده است. مزایای خاص این سیستم نسبت به سایر سیستم‌های مقاوم در برابر بارهای جانبی سبب شده که استفاده از آن به‌خصوص در ساختمان‌های بلند روز‌ به ‌روز گسترش یابد. استفاده از ورق های موجدار همراه با ورق تخت باعث افزایش مقاومت الاستیک ورق و همچنین افزایش شکل پذیری سیستم باربر جانبی می‌شود. در این مقاله‌ به بررسی سختی‌های خمشی و پیچشی‌ یک دیوار برشی متشکل از صفحات موجدار و تخت پرداخته شده است. صفحات دیوار برشی شامل دو صفحه موجدار ذوزنقه ای و دو صفحه تخت است که با پیچ و مهره های با مقاومت بالا متصل شده اند. این دیوار برشی پیشنهادی را می توان در ساختمان های بلند به عنوان جایگزین دیوار برشی صفحه موجدار معمولی به عنوان سیستم بار‌بر جانبی استفاده نمود. در این تحقیق ابتدا با استفاده از تئوری ارتجاعی سختی های خمشی و پیچشی به صورت نظری به دست آمده است. سپس با استفاده از این روابط و به کمک تئوری اندرکنش قاب- دیوار، ضرایب لرزه ای این سیستم بار‌جانبی استخراج شده و با نتایج المان محدود مقایسه شد. نتایج نشان می دهد روابط به دست آمده دقت مناسبی برای تخمین پارامترهای لرزه‌ای بدون نیاز به مدلسازی المان محدود دارا می‌باشد. https://www.bese.ir/article_728657.html تحلیل خطر لرزه‌ای اگرچه تلاش نموده است برآورد منصفانه‌ای از میزان شتاب رسیده به یک ساختگاه موردنظر ارائه دهد، لکن در برخی از مناطق شباب‌های ثبت‌شده به‌مراتب بیشتر از برآوردهای متداول می‌باشد. به‌عنوان نمونه می‌توان به زمین‌لرزه 8 مرداد 1389(۳۰ ژوئیه 2010) شهر تربت‌حیدریه با بزرگای گشتاوری 5.9 اشاره نمود که شتاب حداکثر 425 سانتیمتر بر مجذور ثانیه را در ایستگاه محلی ثبت کرد. مقداری که به‌مراتب بالاتر از پیش‌بینی با روابط کاهندگی جهانی، منطقه‌ای یا حتی محلی و آیین‌نامه‌های لرزه‌ای برای این منطقه بود. برای این منظور، تحلیل مؤلفه‌ای شتاب‌نگاشت‌ها، تبدیل موجک پیوسته، روش شاخص پالس، تحلیل زاویه‌ای مؤلفه‌های شتاب و نحوه توزیع شتاب به‌کار گرفته شد. همچنین اثر جهت‌پذیری برای دو سناریوی آغاز گسیختگی مدل‌سازی گردید. یافته‌ها نشان دادند که بزرگنمایی خاک ساختگاه نمی تواند به تنهایی توجیه کننده این شتاب زیاد باشد. بررسی جهت پذیری زلزله نشان داد که مؤلفه غالب شتاب در ایستگاه‌های به فاصله نزدیک مانند تربت‌حیدریه، جنگل و شادمهر عمدتاً عمود بر امتداد گسل بوده و تمرکز انرژی در زمان‌های ابتدایی رکورد مشهود است. اگرچه شاخص بیکر زلزله را غیرپالس‌گونه طبقه‌بندی کرد، اما نسبت انرژی پالس به انرژی کل طبق معیار زای، نشان‌دهنده احتمال وقوع پالس جهت‌دار است. لکن با مدلسازی دقیق جهت پذیری بکمک مدل بیلس (2024) و نیز حرکت کانون زلزله با توجه به خطاهای احتمالی مشاهده گردید که جهت پذیری نیز نمی تواند عامل تنها و قطعی شتاب زیاد زلزله باشد.با بررسی اثرات حوزه آبرفتی مشاهده گردید که این می تواند توجیه شتاب زیاد در مرکز شهر تربت حیدریه باشد. https://www.bese.ir/article_731470.html مشاهدات ماهواره‌‌ای حاکی از وجود ارتباط میان بی هنجاری‌های مشاهده شده در یونوسفر و استراتوسفر با رخداد زمین‌لرزه است. این بی‌هنجاری‌ها شامل تغییر در مولفه‌های میدان الکتریکی و میدان مغناطیسی، تغییر در چگالی الکترون‌ها، یون‌ها، ترکیبات یونی و دمای آن‌ها در یونوسفر و نیز تغییرات دما در استراتوسفر است. در این مقاله به مطالعه و بررسی این پیش‌نشانگرهای فضاپایه و نیز محموله‌هایی که برای اندازه‌گیری این بی‌هنجاری‌ها به کار می‌روند پرداخته شد. نتایج تحلیل چند زمین‌لرزه‌ی اخیر ایران و جهان با داده‌های این محموله‌ها بررسی گردید. اهمیت محموله‌های مختلف در پیش‌نشانگری زمین‌لرزه با در نظر گرفتن محیط فضایی کشور بررسی شد و موثرترین محموله‌ها برای پیش‌نشانگری زمین‌لرزه در ایران پیشنهاد شدند. در گام بعد یک ماهواره‌ی بومی موجود در نظر گرفته شد و با توجه به بودجه ی جرم، توان و سیستم پایدارساز آن، محموله‌ی بیکن سه فرکانسه به عنوان محمولهی نهایی آن پیشنهاد گردید. این محموله، سه سیگنال همفاز با فرکانس‌های مختلف را به سمت زمین ارسال می‌کند. پس از دریافت این سیگنال‌ها توسط یک زنجیره از گیرنده‌های زمینی و با پردازش اختلاف فاز آن‌‌ها، پروفایل عمودی یا تصویر دو بعدی چگالی الکترون یونوسفر قابل استخراج خواهد بود. استفاده از ظرفیت بخش ذخیره و ارسال ماهواره برای انتقال داده‌ی ایستگاه‌های لرزه‌نگاری زمینی جدید نیز پیشنهاد گردید. https://www.bese.ir/article_731471.html تبریز به عنوان یکی از مراکز بزرگ جمعیتی در مجاورت گسل شمال تبریز همواره تحت تاثیر خطرات جنبش نیرومند زمین و جابجائی ماندگار گسل بوده است و زلزله‌های تاریخی بسیار و گسلش سطحی را تجربه کرده است. بدلیل توسعه زیرساخت‌های انرژی، تاسیساتی مانند خطوط لوله انتقال گاز از این محدوده عبور می‌کند که تلاقی اجتناب‌ناپذیری با گسل شمال تبریز دارد. در این مقاله به ارائه روش تحلیل خطر احتمالاتی جابجائی گسل و کاربرد آن برای گسل شمال تبریز پرداخته شده است. بدین منظور اطلاعات لرزه‌ای زلزله‌های محدوده شهرستان تبریز در بازه‌ زمانی 50 ساله از 1970 تا 2020 استخراج شده و مبنای محاسبه روابط بازگشتی قرار گرفته است. با توجه به مکانیزم گسل شمال تبریز که عمدتا امتدادلغز می‌باشد، از رابطه کاهندگی و رابطه بزرگا-طول گسیختگی ارائه شده براساس داده‌های گسل‌های امتدادلغز استفاده شده است. همچنین تابع احتمال رخنمون براساس رابطه مستخرج از 276 زلزله بکار گرفته شده است. پژوهش حاضر به بررسی جابجائی اصلی گسل، و نه جابجائی پراکنده، می‌پردازد. براساس این تحلیل، منحنی‌های نرخ فراگذشت جابجائی گسل برای محل تلاقی گسل و خط لوله انتقال گاز تبریز-آنکارا و چند موقعیت مفروض دیگر برآورد شده است و مقادیر جابجائی اصلی گسل در دوره‌های بازگشت‌ 475 سال و 2475 برای موقعیت‌های مختلف گسل مورد مقایسه قرار گرفته است. همچنین نقشه خطر جابجایی اصلی گسل برای دوره‌بازگشت‌ 475 سال برای گسل شمال تبریز ترسیم شده است که می‌تواند مبنای تخمین میزان احتمالی جابجائی گسل و اتخاذ راهکارهای فنی متناسب در طراحی خطوط لوله باشد. https://www.bese.ir/article_735076.html مقاله حاضر به بررسی رفتار لرزه‌ای دره‌های آبرفتی مستطیلی تحت تأثیر امواج SV و SH می‌پردازد. این تحقیق با استفاده از روش اجزای محدود خطی، رفتار دینامیکی این دره‌ها را در حالت دوبعدی تحلیل می‌کند. هدف اصلی این مطالعه، شناسایی اثرات پارامترهای هندسی و مکانیکی بر پاسخ لرزه‌ای دره‌ها و ارزیابی نسبت پاسخ لرزه‌ای دره‌های مستطیلی تحت امواج SV و SH است. علاوه بر این بررسی شده است که تأثیر نسبت شکل دره بر بزرگ‌نمایی و پریود طبیعی آن چگونه است و ماکزیمم نسبت بزرگ‌نمایی در کدام نقطه از سطح دره‌ها اتفاق می‌افتد.نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که الگوی بزرگ‌نمایی به شدت وابسته به نسبت شکل دره‌ها است. به‌ویژه، با کاهش نسبت شکل، پریود طبیعی افزایش یافته و ماکزیمم بزرگ‌نمایی معمولاً در مرکز دره‌ها مشاهده می‌شود.یافته‌ها نشان می‌دهند که پاسخ دینامیکی دره‌ها به‌شدت تحت تأثیر نوع موج ورودی است؛ به‌طوری‌که امواج SH در فرکانس‌های پایین‌تر، بزرگ‌نمایی‌های بیشتری ایجاد کرده و حساسیت بیشتری نسبت به تغییرات هندسی نشان می‌دهند، در حالی که امواج SV الگوهای پیچیده‌تر و رفتارهای غیرخطی را در نزدیکی فرکانس طبیعی دره به نمایش می‌گذارند.همچنین، تحلیل‌های انجام‌شده نشان‌دهنده وجود یک پریود مشخصه یکنواخت برای نقاط سطح دره‌ها است که می‌تواند به تخمین اولیه پریود طبیعی دره‌های آبرفتی کمک کند.یافته‌های این تحقیق می‌تواند به عنوان مبنایی برای مطالعات ریزپهنه‌بندی و ارزیابی خطر لرزه‌ای در مناطق مختلف مورد استفاده قرار گیرد. https://www.bese.ir/article_735182.html تعداد زیادی از سازه‌های بتن مسلح موجود به دلیل رعایت نکردن اصول طراحی ظرفیتی و جزییات شکل‌پذیر، در برابر زلزله آسیب‌پذیر هستند و ستون‌های نامرغوب به عنوان اعضای بحرانی، نقش تعیین‌کننده‌ای در فروریزش این سازه‌ها دارند. هدف این پژوهش، ارزیابی کمی تأثیر بهسازی ستون‌ها با ورق‌های CFRP بر عملکرد لرزه‌ای قاب‌های خمشی نامرغوب در سطوح المان و سیستم است. بدین منظور، مدل‌سازی عددی ۶ ستون با و بدون تقویت CFRP در نرم‌افزارOpenSees انجام و با نتایج آزمایشگاهی معتبر تطبیق داده شد. سپس سه قاب خمشی ۴، ۸ و ۱۲ طبقه مدل‌سازی و ستون‌های نامناسب با سناریوهای بدون تقویت، یک‌لایه و دولایه CFRP بهسازی شدند. عملکرد لرزه‌ای سازه‌ها با تحلیل پوش‌آور و تحلیل دینامیکی افزایشی IDA تحت ۲۰ رکورد زلزله بررسی و منحنی‌های شکنندگی استخراج گردید. نتایج نشان داد بهسازی CFRP موجب بهبود ۴۵٪ در سازه ۴ طبقه، ۵۰٪ در ۸ طبقه و ۲۰٪ در ۱۲ طبقه در ظرفیت فروریزش، همراه با جابه‌جایی منحنی‌های شکنندگی به سمت افزایش مقاومت لرزه‌ای می‌شود. همچنین بازدهی لایه دوم کمتر از لایه اول بوده و لزوم توجه به ملاحظات اقتصادی را نشان می‌دهد. به طور کلی، تقویت ستون‌های نامرغوب با یک لایه CFRP روشی مؤثر و مقرون‌به‌صرفه برای کاهش آسیب‌پذیری قاب‌های خمشی، به‌ویژه در سازه‌های فاقد سیستم دوگانه است. https://www.bese.ir/article_735191.html در قاب‌های خمشی بتن‌آرمه طراحی ایده‌آل ستون‌ها براساس مود شکست خمشی است. برای رسیدن به این هدف بایستی تمامی تلاش‌های مؤثر بر رفتار ستون، مدنظر قرار‌گیرد. روش‌های محاسبه برش‌طراحی ستون‌ها در استاندارد ACI318-19 با ایرادات قابل‌توجهی مواجه بوده که احتمال فروریزش در قاب‌های‌خمشی‌بتن‌آرمه را بالا می‌برد. در محاسبه نیازبرشی ستون‌ها علاوه بر اضافه‌مقاومت و تشدید‌دینامیکی به دلیل مودهای بالاتر، یکی‌دیگر از پارامتر‌های مهم، پدیده ازدیاد‌طول‌تیرهای‌بتن‌آرمه است. همچنین موقعیت ستون‌ها نیز از اهمیت زیادی در محاسبه مقدار برش‌طراحی برخوردار است. ستون‌های خارجی در طبقه اول به دلیل پدیده ازدیاد‌طول‌تیرهای‌بتن‌آرمه، دارای اختلاف برش زیادی نسبت به سایر ستون‌ها می‌باشند که همین‌امر استفاده از مکانیزم ستونی در محاسبات برش‌طراحی آن‌ها را الزام می‌نماید. عدم اعمال موارد مذکور در طراحی‌های متعارف سازه، منجر به تغییر مودشکست ستون‌ها از خمشی به خمشی-برشی و یا حتی برشی شده و رفتار کلی سازه و فرضیات طراحی را تحت‌تأثیر قرار می‌دهد. مطابق با ضوابط ASCE7-22 استفاده از قاب‌های‌خمشی‌بتن‌آرمه متوسط در سراسر ایران ممنوع است. استاندارد ساختمان‌های بتن‌آرمه چین GB 50011-2010 حداکثر ارتفاع مجاز سیستم قاب‌های‌خمشی‌بتن‌آرمه ویژه در مناطق با لرزه‌خیزی بسیار زیاد را به 24 متر محدود می‌کند. در این مقاله با استفاده از استانداردهای مختلف و پژوهش‌های سایر محققین، رویکردهای محاسباتی برای برش طراحی ستون‌های بتن‌آرمه در قاب‌های خمشی مورد‌بررسی قرار‌گرفته و دقت هر یک از مدل‌ها با نتایج عددی و آزمایشگاهی مقایسه و پیشنهادات لازم ارائه شده است. بالا بودن مقدار برش در ستون‌ها، احتمالاً استفاده از مصالح نوین از جمله آرماتورهای پرمقاومت را در طراحی و مقاوم‌سازی قاب‌های خمشی بتن‌آرمه گریز‌ناپذیر می‌نماید. https://www.bese.ir/article_735195.html هدف این تحقیق، طراحی بهینه قاب‌های خمشی ویژه فولادی بر اساس رویکرد عملکردی و با بهره‌گیری از الگوریتم‌های فراکاوشی است. در این راستا، ضرایب مختلفی برای احتمال وقوع خطر ناشی از زلزله و نیز اطمینان از استفاده بی‌وقفه از عملکرد سازه در فرآیند بهینه‌سازی در نظر گرفته شده است. این ضرایب بر اساس نتایج تحلیل احتمالی خطر لرزه‌ای ایران تعیین شده و به‌عنوان معیارهایی برای کنترل قیدهای رفتاری قاب‌های مورد مطالعه به کار رفته‌اند. در فرآیند بهینه‌سازی، از الگوریتم مرکز جرم به همراه تحلیل بارافزون استفاده شده است تا رفتار غیرخطی قاب‌ها در سطوح مختلف عملکردی به‌طور دقیق ارزیابی شود. همچنین برای بررسی ظرفیت فروریزش و تعیین منحنی‌های شکنندگی قاب‌ها، از تحلیل دینامیکی افزایشی بهره گرفته شده است. دو قاب خمشی ویژه فولادی سه‌طبقه و شش‌طبقه با ضرایب 0.25، 0.30 و 0.40 به‌عنوان احتمال وقوع خطر و استمرار عملکرد مورد مطالعه قرار گرفته‌اند. نتایج نشان داد که کاهش ضرایب احتمال وقوع خطر و نیاز به استفاده بی‌وقفه، منجر به طرح‌های بهینه اقتصادی‌تر می‌شود، در حالی که افزایش ضرایب، طرح‌هایی مقاوم‌تر با ظرفیت فروریزش بالاتر فراهم می‌آورد. همچنین بررسی دریفت طبقات بیانگر آن است که با افزایش ضرایب، کنترل تغییرمکان نسبی اهمیت بیشتری پیدا می‌کند و قاب‌ها رفتار لرزه‌ای مناسب‌تری ارائه می‌دهند. به طور کلی، این مطالعه نشان می‌دهد که استفاده از روش بهینه‌سازی مبتنی بر عملکرد همراه با الگوریتم مرکز جرم می‌تواند تعادلی مؤثر میان اقتصاد و ایمنی در طراحی لرزه‌ای قاب‌های فولادی ایجاد کند. https://www.bese.ir/article_735196.html کنترل غیرفعال سازه‌ها از سیستم‌های کنترل لرزه‌ای متداولی هستند که توسط پژوهشگران و مهندسان همواره در حال توسعه می‌باشند. میراگرهای فلزی تسلیم شونده که زیر مجموعه سیستم های کنترل‌های غیرفعال هستند با استفاده از خواص هیسترتیک مصالح، استهلاک انرژی نیروهای وارده را به عهده دارند. میراگرهای تسلیمی چندسطحی، توسعه یافته میراگرهای فلزی تسلیم شونده محسوب می‌شوند. در این مقاله رفتار یک طرح پیشنهادی میراگر لوله‌ای دو سطحی در بهبود پاسخ‌های دینامیکی قاب‌های خمشی فولادی مورد بررسی قرار گرفته و سه ساختمان 4، 8 و 12 طبقه برای بررسی تاثیرات افزودن میراگر به قاب‌های فولادی توسط نرم‌افزار SAP2000 تحلیل گردیده‌اند. با توجه به انتخاب رکوردهای مختلف زلزله‌ از لحاظ محتوای فرکانسی و مولفه‌های دینامیکی، نتایج بدست آمده بهبود پاسخ‌های دینامیکی قاب‌های خمشی فولادی با استفاده از رفتار متغیر میراگر را نشان میدهد بطوریکه این بهبود با توجه به محتوای فرکانسی وارده به سازه‌ها از هر زمین‌لرزه متفاوت می باشد. ملاحظه شده است که افزودن میراگر مذکور بطور متوسط باعث کاهش 69، 61 و 46 درصدی مقادیر بیشینه تغییرمکان جانبی، کاهش برش پایه در حدود 63، 78 و 81 درصدی و کاهش بیشینه شتاب بام در حدود 24، 19 و 29 درصدی بترتیب در سازه‌های 4، 8 و 12 طبقه بوده است. https://www.bese.ir/article_735197.html در این مقاله، پاسخ جابه‌جایی یک سیستم دو درجه آزاد سخت شونده غیرخطی، تحت طیفی از بارگذاری های سینوسی با فرکانس‌های مختلف و دامنه نیروهای متفاوت مورد بررسی قرار گرفته است. تغییرات سختی این سیستم، رابطه درجه 2 با مقدار جابه‌جایی داشت. از 8 روش عددی که شامل روش شتاب مرتبه 3، روش شتاب مرتبه 2، روش نیومارک (روش شتاب خطی)، روش نیومارک (روش شتاب متوسط)، روش ویلسون-تتا، روش تفاضل مرکزی، روش جنینگز و روش ابداعی بود، برای محاسبه پاسخ جابه‌جایی این سیستم استفاده گردید. با استفاده از روش ابداعی و با استفاده از t∆ برابر با 001/0 ثانیه، پاسخ جابه‌جایی سیستم محاسبه گردید و به عنوان پاسخ دقیق سیستم قلمداد گردید. سپس، برای t∆های 001/0 ، 002/0، 003/0 ، 004/0 ، 005/0 ، 006/0 و 007/0 و با استفاده 8 روش عددی معرفی شده در بالا، پاسخ جابه‌جایی این سیستم به ازای PGAهای 1، 2، 3، 4 و 5 متر بر مجذور ثانیه محاسبه گردید و مقادیر جذر میانگین مربعات خطا و ضریب تغییرات خطای این 8 روش به ازای t∆های تعریف شده در بالا محاسبه گردید که نتایج کار به صورت نمودارهایی میله‌ای در مقاله آورده شده است. نتایج بررسی‌ها و مشاهدات نشان داد که خطای روش شتاب مرتبه 3 نسبت به خطای روش شتاب مرتبه 2 به ازای t∆های مختلف تفاوت چندانی با یکدیگر نداشتند. همچنین، در هر دو طبقه کمترین میزان خطا عموماً مربوط به روش ویلسون و بیشترین آن اغلب مربوط به روش تفاضل مرکزی بود. https://www.bese.ir/article_735198.html مطالعه حاضر تأثیر فضای زیرزمینی با هندسه سه‌بعدی بر پاسخ لرزه‌ای در سطح زمین را بررسی می‌کند. در این تحقیق از کد تفاضل محدود FLAC 3D استفاده شده است که با مطالعات پیشین صحت‌سنجی گردیده است. امواج SV هارمونیک با فرکانس‌های مختلف در تحلیل‌ها به‌کار گرفته شده‌اند. پاسخ لرزه‌ای در سطح زمین در حضور فضای سه‌بعدی با پاسخ میدان آزاد مقایسه شده و نتایج به‌صورت ضریب بزرگ‌نمایی در سطح زمین ارائه گردیده است. از مطالعات پارامتری نتیجه‌گیری شد که ضریب بزرگ‌نمایی در سطح زمین به شدت تحت تأثیر ابعاد فضای زیرزمینی یا پارامتر نسبت طول به عرض (L/W) قرار دارد، که در آن L و W به ترتیب طول و عرض فضای زیرزمینی هستند. الگوهای بزرگ‌نمایی و مقادیر آن‌ها برای مدل‌های با نسبت L/W مختلف کاملاً متفاوت است. پریود بدون بعد (λ/D) و هندسه فضای زیرزمینی (L/W) دو پارامتر کلیدی در بررسی تأثیرات فضای زیرزمینی بر تحلیل‌های پاسخ سایت لرزه‌ای هستند. برای λ/D=3، حداکثر بزرگ‌نمایی در L/W=1 رخ داد؛ اما برای λ/D=8، حداکثر بزرگ‌نمایی در L/W=10 رخ داد. به‌طور کلی، با افزایش λ/D، حداکثر بزرگ‌نمایی در L/Wهای بالاتر رخ می‌دهد. مقادیر مختلفی برای نسبت بزرگ‌نمایی برای مقادیر مختلف L/W به‌دست آمد. نتایج نشان می‌دهد که دو بعدی در نظر گرفتن فضای زیرزمینی با هندسه سه‌بعدی باعث کم‌ یا بیش‌ برآورد ‌بزرگ‌نمایی‌ها در سطح زمین می‌شود. الگوی بزرگ‌نمایی برای هندسه سه‌بعدی با هندسه دو‌بعدی کاملاً متفاوت است. بنابراین لازم است هندسه سه بعدی را در بررسی تأثیر فضاها یا سازه‌های زیرزمینی بر سطح زمین در هنگام زلزله در نظر گرفت. https://www.bese.ir/article_735199.html با توجه به توسعه صنعت ساختمان و نیاز به ساخت سازه هایی سبکتر و از المانهایی با هندسه ظریفتر در ساختمانهای مرتفع و از طرف دیگر جهت بهسازی لرزه ای ساختمانهای بتنی موجود ساخت المانهایی با ابعاد کوچکتر و عمر مفید بیشتر، مهندسین را ملزم به ساخت بتن هایی با مقاومت و کالر آیی بالاتر و هزینه های عمل آوری کمتر نموده است. مطالعات انجام شده در این راستا طی سالیان اخیر باعث پیشرفت چشمگیری در زمینه ی ارتقای مقاومت فشاری و کششی بتن ها داشته است که باعث ظهور بتن های " فوق توانمند" با مقاومت فشاری بالای 150 مگاپاسکال شده است. یکی از با اهمیت ترین نکات این بتن ها میتوان به مقاومت در برابر عوامل مهاجم همچون یون کلرید و سیکلهای یخبندان اشاره نمود. در این تحقیق از الیاف میکرو فولادی، سیمان تیپ یک با رده ی مقاومتی 52.5 کیلوگرم بر سانتی متر مربع، ماسه سیلیسی، دوده سیلیس، فوق روانکننده بر پایه پلی کربکسیلات و آب استفاده شده است تا ضمن افزایش مقاومت بیشتر شکل پذیری بهتر المانهای سازه ای ساخته شده را افزایش دهد. در 5 طرح اختلاط مختلف مورد یررسی قرار گرفته -برای عمل آوری عامدانه برای عمل آوری بتن از اطاق بخار استفاده نشده . عمل آوری نمونه ها یکسان و عمر بتن ها در 7 روز و 28 روز مورد بررسی قرار گرفته است. سپس آزمایشات مقاومت فشاری و کششی برزیلی از نمونه ها گرفته شد و نمونه ی بهینه مد نظر، مقاومت فشاری 154 و کششی 21 مگاپاسکال را نشان داد. https://www.bese.ir/article_735200.html ایران یکی از کشورهای لرزه‌خیز جهان است که بناهای تاریخی آن به دلیل فعالیت گسل‌های متعدد، در معرض خطر جدی زمین‌لرزه قرار دارند. بقعه بشیر و نذیر در شهرستان بهبهان، یادگاری از دوران صفویه، یکی از این بناهای ارزشمند است که به علت قدمت، مصالح سنتی و آسیب‌های ناشی از عوامل محیطی و انسانی، آسیب‌پذیری بالایی در برابر زلزله دارد. این پژوهش باهدف ارزیابی آسیب‌پذیری لرزه‌ای این بنا انجام شده و از رویکردهای کیفی برای تحلیل وضعیت سازه استفاده شده است. ارزیابی‌ها نشان دادند که بنا باوجود برخورداری از عناصر تقویتی مانند پشت‌بندها، به دلیل مصالح غیرمقاوم، ضعف در اتصالات سازه‌ای، نبود کلاف‌های افقی و قائم، ترک‌های ساختاری در دیوارها و سقف‌ها، و نارسایی در اتصال سقف به دیوار، در برابر بارهای لرزه‌ای عملکرد ضعیفی دارد. بررسی وضعیت خاک منطقه نیز نشان داد که بقعه بر روی خاک‌های نوع ۲ و ۳ قرار دارد که نیازمند ملاحظات لرزه‌ای ویژه است. ارزیابی کیفی آسیب‌پذیری نیز گویای آن است که استفاده از مصالح سنتی مانند سنگ و ملات گچ، وزن بالای دال‌ها و نفوذ رطوبت در مصالح، از عوامل اصلی افزایش خطر لرزه‌ای محسوب می‌شوند. نقص در سیستم زهکشی و فرسودگی تدریجی مصالح نیز به این آسیب‌پذیری دامن زده است. در پایان، راهکارهایی برای مقاوم‌سازی این بنای تاریخی از جمله تقویت دیوارها، بهبود اتصالات، سبک‌سازی سقف‌ها و استفاده از کلاف‌بندی سازه‌ای پیشنهاد شده است تا امکان حفاظت پایدار آن در برابر زلزله‌های احتمالی فراهم گردد. این اقدامات می‌تواند به حفظ این میراث گران‌بها برای نسل‌های آینده کمک شایانی کند. https://www.bese.ir/article_735201.html مقاطع فولادی توخالی مربعی (HSS) به دلیل مزایایی چون نسبت مقاومت به وزن بالا، به طور گسترده در سازه‌های مهم مانند پل‌ها و استادیوم‌ها به کار می‌روند. با توجه به تهدیدات امنیتی ناشی از انفجار، بررسی رفتار این سازه‌ها ضروری است. این پژوهش، رفتار اتصال جوشی مستقیم یک تیر HSS به ستون‌های معمولی و مرکب (CFST) را در برابر بارهای انفجاری با استفاده از شبیه‌سازی عددی در نرم‌افزار آباکوس بررسی می‌کند. شبیه‌سازی‌ها بر اساس استاندارد UFC 3-340-02 و با در نظر گرفتن جرم‌های انفجاری ۱۵، ۳۰ و ۴۵ کیلوگرم TNT در فواصل ۲.۵، ۵ و ۷.۵ متر از سازه انجام شده است. بارگذاری انفجار هوایی به صورت سطحی و با توزیع نیم‌کروی فشار مدل‌سازی شده و تنش‌های فون‌میزس و انرژی مستهلک‌شده در تیر و ستون تحلیل گردیده‌اند. نتایج نشان می‌دهند که با افزایش فاصله از منبع انفجار، تنش‌های فون‌میزس در تیر و ستون کاهش یافته و انرژی مستهلک‌شده نیز کمتر می‌شود. یافته‌های کلیدی پژوهش حاکی از عملکرد بهتر ستون‌های کامپوزیت در برابر انفجار است. به طور مشخص، تنش فون‌میزس در تیر و ستون متصل به ستون‌های معمولی به ترتیب تا ۸۹.۵۳ و ۹۸.۶۶ مگاپاسکال بیشتر از نمونه‌های متصل به ستون‌های مرکب بود. علاوه بر این، انرژی مستهلک‌شده در تیر متصل به ستون معمولی تا ۹۱.۸۱ ژول افزایش یافت که بیانگر جذب انرژی بیشتر و مقاومت بالاتر ستون‌های مرکب در برابر بارهای دینامیکی انفجاری است. این یافته‌ها می‌توانند در طراحی و مقاوم‌سازی سازه‌های حیاتی در برابر انفجار راهگشا باشند. https://www.bese.ir/article_735202.html سیگنال‌های گرانی و توپوگرافی ابزارهای اصلی برای بررسی ساختار پوسته و گوشته بالایی زمین به شمار می‌روند. ماهواره‌های گرانی‌سنجی در مدارهای پایین، سیگنال‌های گرانی با طول‌موج‌های بزرگ‌تر از 200 کیلومتر را اندازه‌گیری کرده‌اند که عمدتاً از منابع درونی زمین، شامل هسته و گوشته پایینی ناشی می‌شوند. در مقابل، طول‌موج‌های متوسط و کوتاه‌تر بیشتر به ساختارهای لایه‌های بالایی زمین مانند لیتوسفر و گوشته بالایی وابسته‌اند. برای مطالعه دقیق‌تر نواحی نزدیک سطح، ضروری است اثر طول‌موج‌های بلند از داده‌های گرانی و توپوگرافی حذف شود. تغییرات هندسی و فیزیکی لیتوسفر و زیر لیتوسفر، از جمله چگالی و ضخامت، نقش مهمی در شکل‌گیری ساختارهای زمین‌ساختی و تغییر سیگنال‌های گرانی و توپوگرافی دارند.در این پژوهش، با تحلیل داده‌های گرانی، ژئوئید و توپوگرافی و به‌کارگیری روش تحلیل موجک، تأثیر ساختارهای ژئوتکتونیکی بر هندسه سه‌بعدی و رفتار رئولوژیک لیتوسفر در شمال‌غرب اقیانوس هند بررسی شده است. تحلیل توپوگرافی بستر اقیانوس و سیگنال‌های ژئوئید و گرانی، چگونگی شکل‌گیری ساختارهای پیچیده‌ای مانند پشته‌های میان‌اقیانوسی، گسل‌های تبدیلی و رشته‌جزایر متعدد در ورقۀ اقیانوسی هند را آشکار می‌سازد. نسبت‌های ژئوئید به توپوگرافی و گرانی به توپوگرافی، از طریق مدل‌های تئوری با فرآیندهای زمین‌شناسی مقایسه شده‌اند.این مطالعه دو فرآیند اصلی شامل پاسخ مکانیکی لیتوسفر به بارگذاری و جریان همرفتی در گوشته بالایی را مدنظر قرار داده و نقش آنها را در تغییرات هندسی لیتوسفر تبیین می‌کند. نتایج به‌دست‌آمده ضمن افزایش شناخت از فرآیندهای ژئودینامیکی در منطقه، اهمیت بسزایی در مدل‌سازی پهنه‌های مستعد زمین‌لرزه و سونامی‌های احتمالی دارد. https://www.bese.ir/article_735203.html ارزیابی تطبیقی الگوریتم‌های فراابتکاری در مسائل بهینه‌سازی، چارچوبی منسجم برای شناخت رفتار، سرعت همگرایی و کارایی واقعی آن‌ها فراهم می‌سازد. در این پژوهش، شش الگوریتم فراابتکاری شامل ژنتیک (GA)، ازدحام ذرات (PSO)، تکامل تفاضلی (DE)، گرگ خاکستری (GWO)، وال‌ها (WOA) و شاهین هریس (HHO) برای بهینه‌سازی الگوی بار جانبی در تحلیل پوش‌آور قاب‌های خمشی بتن‌آرمه مورد ارزیابی قرار گرفتند. چهار سازه‌ی ۲، ۴، ۶ و ۸ طبقه بر اساس ضوابط آیین‌نامه‌ای طراحی و قاب میانی آن‌ها در محیط OpenSees مدل‌سازی شد. هر مدل تحت ۴۰ نگاشت زلزله تحلیل دینامیکی غیرخطی گردید و میانگین تغییرمکان طبقات به‌عنوان جابه‌جایی هدف به کار رفت. الگوریتم‌ها طی ۵۰ نسل با جمعیت ۲۰ اجرا شدند که در مجموع بیش از ۹۲ هزار تحلیل پوش‌آور انجام گرفت. نتایج نشان داد انتخاب الگوریتم باید با در نظر گرفتن هم‌زمان سه معیار زمان، همگرایی و دقت صورت گیرد. الگوریتم DE دقیق‌ترین نتایج را ارائه کرد، اما هزینه‌ی محاسباتی بالای آن دامنه‌ی کاربردش را محدود می‌کند؛ GA، PSO و GWO تعادلی مناسب میان دقت و سرعت برقرار کردند، WOA با ثبات همگرایی گزینه‌ای میان‌رو بود و HHO ضعیف‌ترین عملکرد را داشت. نتایج این پژوهش، ضمن تبیین رفتار الگوریتم‌ها در مسئله‌ی بهینه‌سازی الگوی بار جانبی قاب‌های خمشی بتن‌آرمه، می‌تواند مبنایی برای استفاده از مدل‌های یادگیری ماشین در پیش‌بینی و تعمیم الگوهای بار بهینه به سایر سازه‌ها با ویژگی‌های متفاوت فراهم آورد. https://www.bese.ir/article_735509.html زمین‌لرزۀ سراوان با بزرگای گشتاوری 7/7 که در سال ۱۳۹۲ در نزدیکی مرز ایران و پاکستان رخ داد، به‌عنوان بزرگ‌ترین زمین‌لرزۀ نرمال ثبت‌شده دستگاهی در ایران شناخته می‌شود. در این پژوهش، خصوصیات گسیختگی زمین‌لرزۀ سراوان با استفاده از روش تحلیل آرایه‌ای با تفکیک‌پذیری مکانی و زمانی بالا مورد بررسی قرار گرفته است. این تحلیل بر پایۀ داده‌های دورلرز ثبت‌شده در شبکۀ لرزه‌نگاری اروپا انجام شده و امکان تخمین گسترش زمانی–مکانی انرژی منتشر شدۀ ناشی از فرآیند گسیختگی را فراهم کرده است. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که گسیختگی این زمین‌لرزۀ قدرتمند را می‌توان به سه مرحلۀ متمایز تفکیک کرد. مرحله نخست گسیختگی در مدت زمانی حدود ۱۰ ثانیه رخ داده و مسافتی حدود ۲۰ کیلومتر را از نقطۀ شروع گسیختگی در درون گوشتۀ صفحۀ فرورنده به سمت سطح این صفحه و اعماق کمتر را پیموده است. پس از آن، مرحلۀ دوم گسیختگی با راستای شرقی–شمال‌شرقی رخ داده و مسافتی به طول تقریبی ۵۷ کیلومتر را با سرعت متوسط حدود 8/3 کیلومتر گسیخته است. هم‌زمان با مرحلۀ دوم، مرحلۀ سوم گسیختگی در سمت غرب رومرکز فعال شده و در مسافتی حدود ۱۹ کیلومتر با سرعتی مشابه با سرعت گسیختگی دوم گسترش یافته است. این الگوی گسیختگی چندشاخه‌ای بیانگر پیچیدگی بالای فرآیند شکست در این زمین‌لرزۀ بزرگ میان عمقی است. https://www.bese.ir/article_735963.html پس از وقوع زلزله، ستون‌های بتن‌آرمه آسیب‌دیده به‌عنوان اجزای اصلی باربر سازه، نقش تعیین‌کننده‌ای در پایداری کلی ساختمان و امکان ورود ایمن برای عملیات امدادی، ارزیابی و اقدامات اولیه دارند. در چنین شرایطی، استفاده از سیستم‌های مقاوم‌سازی موقت که قابلیت نصب سریع، اجرا بدون نیاز به بتن‌ریزی، استفاده از مواد چسباننده یا جوشکاری در محل، و امکان جمع‌آوری پس از پایان عملیات امداد، بازرسی و ایمن‌سازی اولیه را داشته باشند، ضروری است. در این پژوهش، عملکرد سه سیستم مقاوم‌سازی موقت مبتنی بر ژاکت فولادی پیچ‌ومهره‌ای برای ستون‌های بتن‌آرمه شدیداً آسیب‌دیده مورد ارزیابی آزمایشگاهی قرار گرفته است. بدین منظور، نمونه‌هایی از ستون‌های بتن‌آرمه در مقیاس یک‌سوم، ابتدا تا سطح آسیب شدید تحت بارگذاری چرخه‌ای شبه‌استاتیک قرار داده شده و سپس با استفاده از سه پیکربندی مختلف شامل ژاکت فولادی مجهز به صفحات جذب انرژی، ژاکت فولادی همراه با ورق موج‌دار و ژاکت فولادی دارای دستک جانبی، به‌صورت موقت مقاوم‌سازی شدند. نمونه‌های مقاوم‌سازی‌شده مجدداً تحت بارگذاری چرخه‌ای همراه با بار محوری ثابت آزمایش گردیدند. نتایج نشان می‌دهد که هر سه سیستم قادرند شدت خرابی در ناحیه مفصل پلاستیک را کاهش داده، کمانش آرماتورهای طولی را کنترل کرده و پایداری چرخه‌ای ستون‌های آسیب‌دیده را به‌طور معناداری بهبود بخشند. در میان سیستم‌های بررسی‌شده، روش مجهز به صفحات جذب انرژی عملکرد بهتری در حفظ سختی مؤثر و افزایش ظرفیت اتلاف انرژی از خود نشان داد، درحالی‌که دو سیستم دیگر بیشتر در بهبود محصورشدگی بتن هسته و افزایش پایداری تغییرمکان‌های بزرگ مؤثر بودند. https://www.bese.ir/article_736625.html پیوستگی بین میلگرد و بتن، از مؤلفه‌های اساسی در رفتار مکانیکی سازه‌های بتن مسلح به شمار می‌رود و نقش تعیین‌کننده‌ای در انتقال تنش‌های کششی و فشاری میان دو جزء اصلی این نوع سازه‌ها ایفا می‌کند. این پیوستگی علاوه بر جلوگیری از لغزش میلگرد درون بتن، موجب حفظ یکپارچگی اعضای سازه‌ای و تضمین عملکرد مناسب آن‌ها در شرایط بهره‌برداری و بارگذاری‌های مختلف می‌شود. یکی از راهکارهای پرکاربرد برای تأمین این پیوستگی، استفاده از قلاب در انتهای میلگردهاست. قلاب‌ها به‌ویژه در نواحی بحرانی سازه، محل وصله‌ها و یا جایی که امکان تأمین طول مهاری مستقیم وجود ندارد، نقش پررنگ‌تری پیدا می‌کنند. عملکرد قلاب در ایجاد مهار کافی تحت تأثیر مجموعه‌ای از عوامل قرار دارد که ازجمله می‌توان به قطر و نوع میلگرد، زاویه و شعاع قلاب، مقاومت فشاری بتن، طول مهاری خالص، پوشش بتن و شرایط بارگذاری اشاره کرد.در این مقاله با مرور نظام‌مند مطالعات پیشین، مکانیسم انتقال نیرو در ناحیه قلاب و عوامل اثرگذار بر ظرفیت مهاری آن تحلیل شده است. همچنین رفتار پیوستگی در شرایط بارگذاری گوناگون از جمله بارگذاری یکنواخت، بارگذاری چرخه‌ای و بارهای لرزه‌ای در نواحی بحرانی بررسی می‌شود. مقایسه روابط و ضوابط آیین‌نامه‌های معتبر نظیر ACI318 و Eurocode2 با نتایج حاصل از تحقیقات آزمایشگاهی نشان می‌دهد که اگرچه پیشرفت‌های قابل توجهی در این حوزه به دست آمده، اما همچنان ابهامات و چالش‌هایی در برآورد دقیق طول مهاری قلاب‌ها وجود دارد. هدف اصلی این پژوهش، ارائه دیدگاهی جامع از یافته‌های گذشته و فراهم‌سازی زمینه‌ای علمی برای بهینه‌سازی طراحی طول مهاری قلاب‌ها در سازه‌های بتن مسلح است. https://www.bese.ir/article_737558.html توسعه یک رابطه تجربی معتبر برای ارتباط بین بیشینه شتاب زمین و شدت آریاس مستلزم گردآوری و پردازش یک بانک داده جامع از شتاب‌نگاشت‌ها است. در این پژوهش ابتدا کاتالوگ زمین‌لرزه‌های فلات ایران گردآوری گردید و سپس 3117 نگاشت سه‌مولفه‌ای با کیفیت مناسب از شبکه شتاب‌نگاری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی انتخاب شد. بر اساس این پایگاه داده، فرم‌های تابعی مختلف برای بیان ارتباط بین شدت آریاس و بیشینه شتاب زمین بررسی شد و با تحلیل مانده‌ها و انحراف معیار، مناسب‌ترین رابطه تجربی معرفی گردید. بررسی‌ها نشان داد که بانک داده‌های فلات ایران در ناحیه فواصل نزدیک گسل برای زمین‌لرزه‌های با بزرگای بیش از 0/6 با کمبود نگاشت مواجه است. برای رفع این نارسایی، مجموعه‌ای از نگاشت‌های جهانی در همین محدوده فاصله و بزرگا به بانک داده افزوده شد. سپس روابط تجربی بر اساس بانک داده ترکیبی دوباره توسعه داده شد. نتایج این مطالعه نشان می‌دهد روابط حاصل از بانک داده ترکیبی از دقت و پایداری بیشتری برخوردارند و استفاده از آن‌ها برای کاربردهای مهندسی و ارزیابی خطر لرزه‌ای برای زلزله‌های با بزرگای گشتاوری 5/3 تا 8/7 و ثبت شده در فاصله جوینر-بور تا 200 کیلومتر توصیه می‌شود. همچنین، ارزیابی‌های کمی نشان می‌دهد که تجمیع داده‌های نزدیک‌گسل، موجب کاهش ۳ درصدی انحراف معیار کل گردیده است. گفتنی است مقایسه با روابط معتبر جهانی بیانگر تطابق مناسب مدل پیشنهادی در این مطالعه است بطوریکه با در نظر گرفتن بزرگاهای 5 تا 7 و ثبت شده بر روی خاک‌های مختلف میزان اختلاف در محدوده 5 تا 33 درصد متغیر می‌باشد.